ادای حقوق دیگران از اهمیت خاصی برخوردار است و در تمام شئون اجتماعی مسلمانان نمود و جایگاه ویژه دارد، حضرت علی(ع) از جمله شخصیتهایی است که به این موضوع به شایستگی اهمیت داده و رویکرد خاصی نسبت به حقوق مختلف داشت .

علمای اسلام اعتقاد دارند که هیچ مسأله ای بعد از توحید به اهمیت حق و عدل نمی رسد همانطور که مسئله توحید در تمام اعتقادات دینی و اخلاقی مسلمانان ریشه دارد، مرور دیدگاههای حضرت علی(ع) در این زمینه، ارزشمند و سازنده است :

حق الناس

حضرت علی در اهمیت حقوق مردم می فرماید: سوگند به خدا اگر تمام شب را بر روی خارهای سعدان (خار سه شعبه و گزنده) به سر ببرم و یا با غل و زنجیر به این سو و آن سو کشیده شوم، خوش تر دارم تا خدا و پیامبرش را در روز قیامت، در حالی ملاقات کنم که به بعضی از بندگان خدا ستم نموده و به ناحق چیزی از اموال عمومی را غصب کرده باشم .
بسیارند کسانی که ادعای دینداری می کنند ولی بی میل نیستند که از راه های نامشروع و تعدی به حقوق مردم، به مطلوب خود دست یابند. چنانکه بعضی از این افراد، به آن امام بزرگوار پیشنهاد می کردند حال که حکومت اسلامی به دست شما رسیده چه اشکال دارد که از هر راهی به اهداف خود دست یابید؟! ولی آن حضرت در جواب آنها می فرماید: به خدا قسم تا عمر دارم و تا شب و روز از پی هم می آیند و ستارگان یکی پس از دیگری طلوع و غروب می کنند هرگز چنین کاری نخواهم کرد.

احترام به حقوق مردم

حضرت علی در سال 36 هجری حکومت اسلام را به دست گرفت. در نهج البلاغه آمده است که آن حضرت به مأمور جمع آوری مالیات در مورد مراعات حقوق مردم اینگونه سفارش فرموده است: در مسیر راه، هیچ مسلمانی را نترسان یا با زور و قلدری از زمین او عبور نکن. و افزون تر از حقوق الهی از او مگیر، و هر گاه به قبیله ای رسیدی در کنار آبشان فرود آی و وارد خانه کسی از آنها مشو... تا آنجا که فرمود: پس به آنها سلام کن و در سلام و مهربانی کوتاهی نکن سپس می گویی ای بندگان خدا مرا ولی خدا و جانشین او به سوی شما فرستاده، تا حق خدا را که در اموال شما است تحویل گیرم، آیا در اموال شما حقی است که به نماینده ی او بپردازید؟
اگر کسی گفت: نه، دیگر به او مراجعه نکن، و اگر کسی پاسخ داد آری، همراهش برو بدون اینکه او را بترسانی، یا تهدید کنی...

حقوق دوستان

گاهی پیش می آید که دو نفر دوست که سالها با هم در کمال صمیمیت و مهربانی زیسته‌اند و تحمل یکدیگر را در گرفتاری ها داشته اند ولی به خاطر اندک چیزی با یکدیگر قهر نموده و از هم جدا شده اند . 
امیرالمؤمنین درباره ی ایجاد رابطه بین دو دوست، با بیان گهربار خود به فرزندش امام مجتبی می فرماید: چون برادرت از تو جدا شود تو پیوند دوستی را برقرار کن، اگر او روی برگرداند تو مهربانی کن، و چون بخل ورزید تو بخشنده باش، هنگامی که او دوری می گزیند تو نزدیک شو و چون او سخت می گیرد تو آسان گیر... چنانچه گویی بنده او هستی، و مثل این که او صاحب نعمت تو باشد.

رعایت حقوق و حدود دوستی

حضرت امیرالمؤمنین در نهج البلاغه می فرماید: خداوند سبحان حقوق بندگانش را بر حقوق خود مقدم قرار داده است، پس هر کس که برای ادای حقوق بندگان خدا قیام کند، در حقیقت، این عمل، او را به ادای حقوق الهی می کشاند.
به همین دلیل حضرت علی بعد از آن رهنمود بسیار زیبا به فرزند ارجمندش، امام مجتبی در رعایت حقوق دوستان، برای اینکه حدود و مرز محبتها را نسبت به برادران دینی و دوستان معین کند بلافاصله به دنبال آن سخنان، می فرماید: مبادا دستورات یاد شده را با انسان هایی که سزاوار آن نیستند انجام دهی، یا دوستی و گذشت را در غیر موضعش به کار ببری ...

حقوق برادری

آن حضرت در شناخت دقیق حقوق برادری می فرماید: دوست، دوست نمی شود مگر آن که حقوق برادرش را در سه جا محفوظ نگه دارد: در فقر و گرفتاری و در نبود او، و همچنین بعد از وفات او. 

حقوق متقابل پدر و مادر

آن امام بزرگوار در نهج البلاغه می فرماید: همانا فرزند را به پدر، و پدر را به فرزند، حقی است. حق پدر بر فرزند، این است که پدرش را در تمام دستوراتش به غیر از معصیت خدا اطاعت نماید. و حق فرزند بر پدر این است که: نام نیکو برای او بگذارد، خوب تربیتش کند، و به او قرآن بیاموزد. 

حقوق متقابل امام و امت

امام در رابطه با حقوق متقابل امام و امت اینگونه خطاب می کند و می فرماید: ای مردم مرا بر شما حقی است و شما را نیز بر من حقی واجب شده است. اما حق شما بر من آن است که خیر خواه شما باشم و بیت المال را میان شما عادلانه تقسیم کنم و شما را آموزش دهم تا بیسواد و نادان نباشید و شما را تربیت کنم تا راه و رسم زندگی را بدانید.
و اما حق من بر شما این است که در بیعت با من وفادار باشید، و در آشکار و نهان برایم خیرخواهی کنید و هر گاه شما را فرا خواندم اجابت کنید و چون شما را فرمان دادم اطاعت کنید. 

بزرگی حق الناس

در اهمیت و بزرگی حق مردم و مقدم بودن حق الناس بر خدا همین بس که خداوند تعالی خودش حقوق بندگانش را بر حقوق خویش مقدم شمرده چنانکه حضرت امیرالمؤمنین در نهج البلاغه می فرماید: خداوند سبحان حقوق بندگانش را بر حقوق خود مقدم قرار داده است، پس هر کس که برای ادای حقوق بندگان خدا قیام کند، در حقیقت، این عمل، او را به ادای حقوق الهی می کشاند. 

بزرگی حق خدا از نگاه رسول 

حق خدا بر بندگانش بزرگ تر از آن است که ادا شود، چنانچه رسول اکرم فرمود: همانا حقوق خداوند تعالی بزرگتر از آن است که بندگان او بتوانند ادا نمایند، و نعمتهای او بیشتر از آن است که بندگان او بتوانند شمارش کنند، ولیکن صبح و شام توبه کنید و به سوی او بازگشت نمایید. 

حقوق متقابل رهبر و مردم

حضرت علی در رابطه با حقوق مردم با رهبر چنین می فرماید: آگاه باشید حق شما بر من آن است که جز اسرار جنگی هیچ رازی را از شما پنهان ندارم و کاری را جز حکم شرع بدون مشورت شما انجام ندهم و در پرداخت حق شما کوتاهی نورزیده، و در وقت تعیین شده، به شما بپردازم، و با همه ی شما به گونه ای مساوی رفتار کنم. پس من وقتی مسئولیتهای یاد شده را درست انجام دادم بر خداست که نعمتهای خود را بر شما ارزانی دارد، و وظیفه ی شما هم فرمانداری از رهبر شما است تا آنجا که فرمود: خوارترین افراد نزد من، انسان کج رفتار است که او را به سختی کیفر خواهم داد .

سفارش امام به مالک اشتر در رعایت حقوق مردم

مالک اشتر از یاران بسیار با وفای حضرت علی بود که در لیاقت و شجاعت و ایمان و تقوا مشهور بود. امام در سال 38 هنگامی که او را به فرمانبرداری مصر برگزید منشوری را برای او نوشت که از زیباترین نامه های آن حضرت در نهج البلاغه محسوب می شود و به "فرمان مالک" معروف است. در این نامه که دارای معانی بسیار ژرف و عمیق است آنچه زمامداران اسلام باید بدانند و با عمل و مراعات آن کشورداری و دینداری و مردم داری کنند در این نامه مکتوب است:
" دوست داشتنی ترین چیزها در نزد تو در حق، میانه ترین و در عدل، فراگیرترین و در جلب خشنودی مردم ،گسترده ترین باشد، که همانا خشم عمومی مردم، خشنودی خواص (نزدیکان) را از بین می برد، اما خشم خواص را خشنودی همگان بی اثر می کند. خواص جامعه همواره بار سنگینی را بر حکومت تحمیل می کنند، زیرا در روزگار سختی یاریشان کمتر و در اجرای عدالت از همه ناراضی تر، و در خواسته هایشان پافشارتر، و در عطا و بخشش کم سپاس تر، و به هنگام منع خواسته ها، دیر عذر پذیرتر، و در برابر مشکلات کم استقامت تر می باشند، در صورتی که ستون های استوار دین، و اجتماعات پرشور مسلمین و نیروهای ذخیره دفاعی ،عموم مردم می باشند."

سفارش امام در رعایت حق و عدل در قصاص

در نهج البلاغه می خوانیم که امام علی پس از ضربت خوردن با شمشیر ابن ملجم مرادی لعنه الله علیه در سال چهل هجری ضمن وصیت هایی که به فرزندانش امام حسن و امام حسین فرموده در پایان وصیت در مورد قصاص، این سفارش اکید را به یادگار گذاشته است: ای فرزندان عبدالمطلب مبادا پس از من دست به خون مسلمین فرو برید (و دست به کشتار بزنید و بدین بهانه تصفیه حساب ها را به میان بکشید) و حرفتان این باشد که بگویید امیرالمؤمنین کشته شده است. بدانید جز قاتل من نباید کسی دیگر کشته شود آن هم درست بنگرید! اگر من از یک ضربت او که بر من وارد کرده، از دنیا رفتم شما هم او را تنها یک ضربت بزنید. مبادا دست و پای آن مرد را ببرید و او را مثله نمائید زیرا من از رسول خدا(ص) شنیده ام که فرمود: " از جدا کردن اعضای مرده بپرهیزید، هر چند سگ هار باشد."

رعایت حقوق حیوانات

امام علی در نامه ی 25 نهج البلاغه درباره حمایت از حقوق حیوانات فرموده اند: "حق نداری حیوانی را بترسانی یا مورد اذیت و آزار قرار دهی..."

سوالات متداول طراحی وب سایت میهن وب گستر را در ادامه مطلب ببینید.

این تبلیغ نیست؟

زیر بند انگشت دشمنان انقلاب را له کردیم

هموطنان مقیم خارج نیز همگام با مردم ایران آماده اند در دهمین انتخابات ریاست جمهوری به طور گسترده شرکت کنند.

حضرت علی اکبر (علیه السلام ) فرزند ابی عبدالله الحسین (علیه السلام ) بنا به روایتی در یازدهم

فرزندم علی،دیگر بعد از تو اف بر این دنیا.

ماه رجب رفت با همه موالید مبارک و اعیادش. از روز اول رجب بگیریم تا 13 آن و ایام البیض  و اعمال ام داود و تا عید مبعث. بعثتی بر پایه اتمام پایه های اخلاق . آیا زنگاره های روح را در رجب زدوده ایم؟

و حالا وارد شعبان می شویم. شعبانی که باید در آن لباس نویی از جنس معنویت و ایمان بر تن کنیم و به زینت مناجات آن را معطر نمائیم. بد نیست که سری هم به مفاتیح الجنان بزنیم و اعمال ماه شعبان را مرور کنیم. در میان این همه اعمال از روزه اش که فضایل آن بسیار است تا نمازهایی که دارد و تا تمام ادعیه و صلواتش که بگذریم از مناجات شعبانیه نمی توان گذشت. همان مناجاتی که از لسان امیرالمومنین(ع) برای ما نقل شده و ائمه معصوم(ع) نیز بر خواندن آن در ماه شعبان مداومت داشتند. و پیر و مقتدای مان خمینی روح خدا در وصف این مناجات گفت: «مناجات شعبانیه از مناجات هایی است که اگر یک نفر انسان دلسوخته، یک عارف دلسوخته - نه از این عارفهای لفظی - بخواهد آن را شرح کند، و شرح کند از برای دیگران، بسیار ارزشمند است و محتاج به شرح است.» و یا در جای دیگر درباره این مناجات بلند و عرفانی می فرمایند: «چه بسا مسائل عرفانی که در قرآن و این مناجاتهای ائمه اطهار(ع) و همین «مناجات شعبانیه‏» مسائل عرفانی هست که اشخاص، فلاسفه، عرفا، تا حدودی ممکن است ادراک کنند، بفهمند عناوین را، لکن آن ذوق عرفانی چون حاصل نشده است، نمی‏توانند وجدان کنند.» و می‏فرماید: «مناجات «شعبانیه‏» را خواندید؟ بخوانید آقا! مناجات شعبانیه از مناجاتهایی هست که اگر انسان دنبالش برود و فکر در او بکند، انسان را به یک جایی می‏رساند ... همه ائمه هم به حسب روایت می‏خواندند.»

یا این که در آغاز ماه رمضان فرمودند: «در ضیافت خدا، ماه شعبان برای مهیا کردن این افراد است، مهیا کردن مسلمین است برای ضیافت خدا، ادبش آن مناجات شعبانیه است. من ندیده‏ام در ادعیه، دعایی را که گفته شده باشد همۀ امامها این دعا را می‏خواندند، در دعای شعبانیه این هست؛ اما من یادم‏نیست که در یک دعای دیگری دیده باشم که همۀ ائمه این را می‏خواندند. این مناجات شعبانیه برای این است که شما را، همه را مهیا کند برای «ضیافة اللّه‏».

پس تا این لحظه هایی که تا هلول ماه شعبان مانده بیائیم و تا آنجا که می شود مهیا شویم. شعبان علاوه بر این، موالیدی دارد، که همگی نوید خیر و برکتند. امام حسین(ع)، حضرت ابوالفضل العباس(ع)، امام زین العابدین(ع)، حضرت علی اکبر(ع) و در نهایت ولادت آن که جهانیان در انتظار ظهورش هستند یعنی مهدی موعود(عج). همگی این ها نشانه هایی است بر خیر و برکت این ماه. 

سال‏هاي طولاني‏اي بود كه مردم جهان به خصوص مردم جزيرة العرب از نور مستقيم خورشيد نبوّت دور شده بودند، و در تاريكي‏هاي جهل و گمراهي و خرافات غوطه مي‏خوردند. آنان همچون گلّه بي‏چوپان در كوه و دشت، در برابر درّندگان خون آشام، حيران و سرگردان بودند، بلاهاي خانمان سوزي تار و پودشان را مي‏سوزانيد؛

بلاهايي مانند: امتيازات طبقاتي و قبيلگي، ناامني و جنگ، انحراف جنسي و بي‏عفّتي، دختركشي و انسان‏كشي، ظلم بي‏حساب به زنان، بت‏پرستي، خرافات و بيهوده‏گرايي، پوچي و بي‏محتوايي زندگي، لجاجت و يكدندگي، بهره‏كشي و تبعيض و انواع جنايات و نامردمي‏ها، كه هر كدام ضربه سختي بر انسانيّت و جامعه انساني وارد ساخته بود.

اميرمؤمنان علي(ع) اوضاع جاهليّت را اين گونه توصيف مي‏فرمايد:

«ثَمَرُهَا الْفِتْنَةُ وَ طَعامُهَا الْجِيفَةُ وَ شِعارُهَا الْخَوْفُ، وَ دِثارُهَا السَّيْفُ؛ ميوه درخت جاهليّت، فتنه و آشوب بود، غذاي مردم آن، مردار گنديده بود، لباس زيرينشان ترس، و لباس رويينشان شمشير بود.»1

وضعيّت عربستان پيش از بعثت

گرچه همه نقاط جهان مانند چين، روم، ايران، مصر و هند در لجنزارهاي جهل، خرافات و گمراهي‏ها غوطه‏ور بودند، ولي در عين حال هر يك از آن‏ها از تمدّن نسبي برخوردار بودند امّا مردم جزيرة العرب هيچ گونه تمدّني نداشتند، مثلّث شوم ناامني، دختركُشي و بي‏عفّتي در سطح وسيع، منشأ تباهي‏هاي فراواني شده بود به طوري كه از انسانيّت تنها نامي وجود داشت، و زندگي بشر از زندگي حيوانات درّنده و شهوت خو، بدتر و پست‏تر شده بود.

اميرمؤمنان علي(ع) در بيان وضعيّت جهان، به ويژه جزيرة‏العرب مي‏فرمايد:

«اَرْسَلَهُ عَلي حِينِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ، وَ طُولِ هَجْعَةٍ مِنَ الاُمَم، وَاعْتِزامٍ مِنَ الْفِتَنِ، وَ اِنْتِشارٍ مِنَ الاُمُورِ، وَ تَلَظٍّ مِنَ الْحُرُوبِ، وَالدُّنْيا كاسِفَةُ النُّورِ، ظاهِرَةُ الْغُرُورِ، عَلي حِينَ اصْفِرارٍ مِنْ وَرَقِها، وَ اِياسٍ مِنْ ثَمَرِها، وَ اِغْوارٍ مِنْ مائها، قَدْ دَرَسَتْ مَنارُ الْهُدي، وَ ظَهَرَتْ اَعْلامُ الرِّدي؛ هنگامي خداوند مقام رسالت را بر عهده محمّد (ص) نهاد كه مدّت‏هاي طولاني از بعثت پيامبران پيشين گذشته بود، ملّت‏ها در خواب عميقي فرو رفته بودند، فتنه و فساد، جهان را فرا گرفته بود، تباهي‏ها در ميان مردم گسترش يافته، و آتش جنگ زبانه مي‏كشيد، دنيا تاريك و پر از نيرنگ و فريب گشته بود، برگ‏هاي درخت زندگي به زردي گراييده، و از ثمره زندگي خبري نبود، آب حيات انساني در زمين فرورفته، منارهاي هدايت فرسوده و كهنه شده، و پرچم‏هاي هلاكت و تيره‏بختي آشكار گشته بود.»2

و در گفتار ديگر مي‏فرمايد: «شما اي گروه عرب، در زمان جاهليّت، زشت‏ترين مرام را داشتيد و در بدترين وضع به سر مي‏برديد، در ميان زمين‏هاي سنگلاخ، ميان مارهاي پرزهر، آب لجن و سياه مي‏آشاميديد، غذاي آلوده مي‏خورديد، خون يكديگر را مي‏ريختيد، و از خويشان دوري مي‏كرديد، بت‏ها در ميان شما نصب شده بودند، غرق در فساد بوديد كه خداوند توسّط پيامبر اكرم(ص) شما را از آن همه انحرافات و گمراهي‏ها رهايي بخشيد».3

نمونه‏هايي از اوضاع عربستان قبل از بعثت

براي نمونه، ده نوع از خرافات و اعتقادهاي بيهوده جاهليّت را يادآور مي‏شويم، تا به حكم «يُعرَف الاشياء بِاَضدادِها؛ هر چيزي با مقايسه با ضدّش شناخته مي‏شود»، نعمت عظيم بعثت پيامبر اسلام(ص) را بهتر بشناسيم.

با بعثت پيامبر اسلام، هم خورشيد اسلام طلوع كرد، و هم شخصيّت عظيم پيامبر(ص) متولّد شد، در سراسر زندگي پيامبر(ص) روزي مبارك‏تر از روز بعثت نبود، روز تولّد آن حضرت بيانگر تولّد جسم او بود، گرچه مبارك بود، ولي روز بعثت، روز تولّد شخصيت پيامبر(ص) بود كه بسيار مبارك‏تر بود.

1ـ مردم جاهليّت اعتقاد داشتند در يمن مردي به نام «اَساف» عاشق زني به نام «نائله» شد، هر دو به قصد زيارت كعبه آمدند، اطراف كعبه را خلوت ديدند، داخل كعبه رفتند و در همان‏جا با هم عمل منافي عفّت (زنا) انجام دادند، روز بعد زائران، آن دو را جامد و مسخ شده ديدند، براي عبرت مردم، آن دو جماد را در ميان كعبه نهادند، و به عقيده سخيف آنها، پس از مدّتي آن دو جماد خدا شدند، و سزاوار پرستش گشتند!4

2ـ هنگام ورود به روستا به خاطر دفع نگراني از ترس و وحشت، و ترس از بيماري وبا و گزند ديو، در برابر دروازه ورودي روستا، ده بار صداي الاغ در مي‏آوردند و گاهي اين كار را با آويختن استخوان روباهي به گردن خود، انجام مي‏دادند.

3ـ اگر دندان فرزند آنان مي‏افتاد، آن را با دو انگشت به سوي خورشيد پرتاب كرده و خطاب به خورشيد با عجز و لابه مي‏گفتند: «اي خورشيد! دنداني بهتر از اين بده.»

4ـ هرگاه در بيابان هولناك گم مي‏شدند، پيراهن خود را وارونه مي‏پوشيدند، تا بدين وسيله راه را بجويند.

5ـ هنگام مسافرت، براي كسب اطمينان در مورد حفظ زنان از خيانت و بي‏ناموسي، نخي را بر ساقه يا شاخه درختي مي‏بستند، هنگام بازگشت، اگر آن نخ به حال خود باقي بود اطمينان مي‏يافتند كه زن آنها خيانت نكرده، و اگر باز يا مفقود مي‏گرديد، زن را به خيانت متّهم مي‏نمودند.

6ـ زني كه بچه‏اش نمي‏ماند، معتقد بودند كه اگر او هفت بار بر روي جنازه شخص بزرگي بايستد و آن را زير پا قرار دهد، بچه‏اش باقي مي‏ماند.

7ـ به گردن مار گزيده و عقرب زده زيور آلات طلايي مي‏آويختند، و معتقد بودند كه اگر به جاي طلا، مس و قلع همراه خود داشته باشد مي‏ميرد.

8ـ اگر شخصي مي‏مرد به احترام او شتري را با شيوه بسيار دردناكي با طرز بي‏رحمانه در كنار قبر او زنده به گور مي‏كردند.5

9ـ دختران را به جرم اين كه دخترند، زنده به گور مي‏كردند6 و هرگاه كسي به آنها خبر مي‏داد كه همسرت دختر زاييده، از شدّت ناراحتي، چهره‏اش سياه مي‏شد.7

10ـ بي‏رحمي به جايي رسيده بود كه فرزندان خود از پسر و دختر را از ترس فقر مي‏كشتند.8

وضع زنان در جزيرة العرب

در عصر جاهليت، در جهان به ويژه در عربستان، زن موجودي بين انسان و حيوان به شمار مي‏آمد، و آن چنان با زنان بدرفتاري مي‏شد، كه هرگز با حيوانات چنين رفتار نمي‏شد، حيوانات را زنده در گور نمي‏كردند، ولي چنان كه خاطر نشان شد، دختران نوزاد و كودك را زنده به گور مي‏كردند، و وقتي مي‏شنيدند كه همسرشان داراي دختر شده، چهره‏شان از شدّت شرم و ناراحتي، سياه مي‏شد.

صعصعة بن ناجيه (جدّ فرزدق، شاعر اهل بيت) مرد شريف و نجيبي بود، در عصر جاهليّت با بسياري از عادت‏هاي مردم جاهلي مخالفت مي‏كرد، او 36 دختر را خريد و از زنده به گور نمودن، نجات داد، پس از طلوع اسلام، او كه اسلام را با جان و دل پذيرفته بود، ماجراي خريدن دختران را به عرض پيامبر اكرم(ص) رسانيد، و در ضمن توضيح گفت: دو ناقه (شتر ماده) از من گم شد، براي پيدا كردن آن‏ها سوار بر جَمَل (شتر نر) شدم، در بياباني آنها را پيدا كردم، هنگام بازگشت، دو خانه نظرم را جلب كرد، به آن خانه‏ها نزديك شدم، ديدم در يك اتاق پير مردي نشسته است، با او گرم صحبت بوديم، ناگهان از اتاق ديگر زني صدا زد:

 «زاييد زاييد!» پير مرد پرسيد: چه زاييد؟ زن پاسخ داد: دختر زاييده است. پير مرد گفت: او را در خاك دفن كنيد، گفتم او را نكشيد من جان او را مي‏خرم، سپس دو ناقه و يك جَمَل را كه بر آن سوار بودم دادم، تا آن دختر را نكشند، و در همه دوران عمرم 36 دختر، هر كدام را با دوناقه و يك جَمَل خريدم و نجات دادم. پيامبر(ص) فرمود: «بسيار كار بزرگي انجام داده‏اي، اجرش در نزد خدا محفوظ است.»9

گوستاولبون مستشرق فرانسوي مي‏نويسد: «شيوع عادت دختركشي در جاهليت را از مصاحبه ذيل كه بين قيس، رئيس طايفه بني‏تميم، با حضرت محمّد(ص) اتّفاق افتاد مي‏توانيد بفهميد:

«روزي قيس (بن‏عاصم) ديد پيامبر(ص) يكي از دختران خود را روي زانو نشانده است، از او پرسيد: اين گوسفند بچّه چيست كه اين چنين او را مي‏بويي؟ فرمود: اين دختر من است. قيس گفت: سوگند به خدا من دخترهاي زيادي داشتم و همه را زنده به گور كردم و هيچ يك را اين گونه نبوييدم. حضرت محمّد(ص) فرياد زد: واي بر تو! خدا رحم را از دل تو خارج ساخته و قدر بهترين نعمت‏هايي را كه خداوند به انسان عنايت كرده نشناختي.»10

ضرورت و اهميّت بعثت

جهان تاريك جاهليّت، براي طلوع خورشيد هدايت، ثانيه‏شماري مي‏كرد، همه چيز بيانگر ضرورت بعثت و نياز به وجود آيين سازنده و رهايي‏بخش، و رهبر بزرگ، مدبّر، نجات دهنده و دلسوز بود. در چنين وضع نابساماني، لطف خدا شامل حال انسان‏هاي آن عصر و نسل‏هاي آينده شد، كه محمّد بن عبداللّه(ص) را براي رهايي مردم به پيامبري مبعوث فرمود.

پيامبري كه آخرين پيامبر بود، و كامل‏ترين آيين را آورد، و همه پيامبران پيشين در انتظار او بودند تا او بيايد و آيين توحيد و نجات‏بخش خدا را كامل نمايد و همه بشريّت را از لجنزارهاي آلودگي، گناه و انحراف، رهايي بخشد.

با بعثت پيامبر اسلام، هم خورشيد اسلام طلوع كرد، و هم شخصيّت عظيم پيامبر(ص) متولّد شد، در سراسر زندگي پيامبر(ص) روزي مبارك‏تر از روز بعثت نبود، روز تولّد آن حضرت بيانگر تولّد جسم او بود، گرچه مبارك بود، ولي روز بعثت، روز تولّد شخصيت پيامبر(ص) بود كه بسيار مبارك‏تر بود. و اگر روز هجرت پيامبر(ص) از مكّه به مدينه بسيار مهم بود، و به همين خاطر به پيشنهاد حضرت علي(ع) آغاز تاريخ مسلمانان گرديد،11 مهم بودن هجرت از اين رو بود كه آرمان‏هاي بعثت پس از پشت سرگذاشتن سختي‏ها، تولّد نو يافت، و آماده اجرا و بروز و ظهور و تعميق و گسترش گرديد. بنابراين بايد گفت: خورشيد شخصيّت پيامبر اسلام(ص) نيز در چنين روزي تولّد يافت.

براي درك ضرورت بعثت و عظمت آن، كافي است كه به معنا و مفهوم بعثت در اسلام، توجّه كنيم:

بعثت يعني: سرآغاز مبارزه با هرگونه شرك و انحراف فكري و عقيدتي و عملي، و هرگونه خرافات. بعثت يعني: رستاخيز و به پاخاستن براي نجات انسان‏ها از زير يوغ اسارت‏هاي فكري، سياسي و اجتماعي. بعثت يعني: طاغوت زدايي، شرك زدايي، تنش‏زدايي و زدودن هرگونه عوامل و پيشينه‏هايي كه موجب سقوط و عقب‏گرد خواهد شد.

بعثت يعني انفجار نور درخشان الهي در ميان ظلمت‏هاي متراكم گوناگون. بعثت يعني تجلّي حق، در برابر باطل و باطل‏پرستي، و نابودي هرگونه باطل و بيهوده‏گرايي. بعثت يعني فرود صاعقه‏اي سوزان بر خرمن مفسدان، تبهكاران و نيرنگ‏بازان، و براندازي دام‏هاي شيطان، و عوامل و طرفداران شيطان.

بعثت يعني تثبيت توحيد ناب در تمام ابعادش، تثبيت وحي الهي و نبوّت. بعثت يعني برقراري عدالت فردي و اجتماعي، و پيكار با هرگونه ظلم، تبعيض و بهره‏كشي‏هاي ظالمانه. بعثت يعني برافراشتن پرچم حقّ در همه نقاط جهان، و واژگون سازي پرچم‏هاي باطل. بعثت يعني همان عروة الوثقي نجات و پيروزي كه به تعبير قرآن در دو چيز خلاصه مي‏شود: تكفير طاغوت و ايمان به خداي بزرگ؛12 همان عروة الوثقي‏اي كه در تسليم در برابر حق، و انجام كار نيك خلاصه مي‏شود.13

بعثت پيامبر اسلام(ص) يعني تبيين تمام اهداف پيامبران و كتاب‏هاي آسماني، و اجراي آن اهداف به طور كامل.

دورنمايي از آغاز بعثت

چهل سال از عمر پاك پيامبر(ص) مي‏گذشت، آن حضرت قبل از پيامبري در هر ماه، چندين بار، در شب و روز، و در هر سال همه ماه رمضان بر فراز كوه سر به فلك كشيده حِرا (كه در شش كيلومتري شمال شرقي كعبه قرار گرفته بود) داخل غاري كه بر فراز آن كوه بود، به عبادت و مناجات و راز و نياز با خدا مي‏پرداخت، او آثار عظمت خدا را در آن جا مشاهده مي‏كرد، و همواره به تفكّر و تأمّل و عبادت خدا مشغول بود.14 روز 27 رجب سال چهلم عام الفيل فرا رسيد، پيامبر(ص) بر فراز كوه حرا در ميان غار مخصوص آن جا، مشغول مناجات با خدا بود، ناگاه پيك وحي، جبرئيل امين بر آن حضرت نازل شد و اين آيات آغاز سوره علق را همراه مژده رسالت، براي آن حضرت خواند:

«بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ * اِقْرَءْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذي خَلَقَ * خَلَقَ الاِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ * اِقْرَأْ وَ رَبُّكَ الاَكْرَمُ * اَلَّذي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الاِنْسانَ ما لَمْ‏يَعْلَمْ؛ بخوان به نام پروردگارت كه جهان را آفريد، همان كس كه انسان را از خون بسته‏اي خلق كرد، بخوان كه پروردگارت از همه بزرگوارتر است، همان كسي كه به وسيله قلم تعليم داد، و به انسان آن چه را نمي‏دانست، آموخت.»

به اين ترتيب آغاز وحي و بعثت، با نام خدا و با خواندن و قلم و علم و آموزش آميخته با توحيد، شروع شد و اين واژه‏هاي زرّين وحي، بيانگر آن است كه بعثت يعني:

بعثت يعني: سرآغاز مبارزه با هرگونه شرك و انحراف فكري و عقيدتي و عملي، و هرگونه خرافات. بعثت يعني: رستاخيز و به پاخاستن براي نجات انسان‏ها از زير يوغ اسارت‏هاي فكري، سياسي و اجتماعي. بعثت يعني: طاغوت زدايي، شرك زدايي، تنش‏زدايي و زدودن هرگونه عوامل و پيشينه‏هايي كه موجب سقوط و عقب‏گرد خواهد شد.

رستاخيز معنوي، و انقلاب در همه امور، كه اساس آن انقلاب‏ها، انقلاب فرهنگي، و آگاهي بخشي در همه زمينه‏هاست.

پيامبر(ص) فرمود: پس از آن كه آيات آغازين سوره علق بر من نازل شد، از فراز كوه حرا به سوي خانه حركت كردم، در مسير راه در وسط كوه حِرا، صدايي را از جانب آسمان شنيدم كه مي‏گفت: «يا مُحَمَّدُ اَنْتَ رَسُولُ اللّهِ وَ اَنَا جِبْرَئيلُ؛ اي محمّد! تو رسول خدايي و من جبرئيل هستم.»

به آسمان نگريستم، جبرئيل را ديدم كه به طور استوار و ثابت، بر فراز افق ايستاده است، همچنان به او چشم دوخته بودم تا ناپديد شد.»15

از آن جا كه پيامبر اكرم(ص) دوبار جبرئيل را ديد، و وحي الهي را از آن امين وحي دريافت كرد، همين دو حادثه موجب فشار روحي سنگين براي آن حضرت گرديد، با اين كه او از نظر روحي، بسيار قوي و نيرومند بود كه شايستگي تحمّل مسؤوليّت وحي را يافته بود، ولي چون آغاز كار بود، وقتي كه جبرئيل را به صورت اصلي‏اش ديد، اضطراب و خستگي فوق‏العاده‏اي در خود احساس كرد، از اين رو به سوي خانه آمد، وقتي به خانه رسيد، به همسرش حضرت خديجه(س) فرمود: «دَثِّريِني؛ مرا بپوشان.» خديجه(س) او را پوشانيد، پيامبر(ص) اندكي در خواب فرو رفت. در همين هنگام جبرئيل نزد آن حضرت آمد و آيات آغاز سوره مدّثّر را نازل كرد، كه سه آيه نخست آن چنين است: «يا اَيُّهَا الْمُدَّثِّرْ * قُمْ فَاَنْذِرْ * وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ؛ اي در بستر خواب آرميده، برخيز و انذار كن (و جهانيان را هشدار بده) و پروردگارت را بزرگ بشمار.» پيامبر(ص) برخاست و به ابلاغ مأموريت خود پرداخت.16

پيامبر(ص) ماجراي بعثت و وحي را براي همسرش خديجه(س) تعريف كرد، خديجه(س) خشنود شد و گفت: «خدا تو را ياري خواهد كرد.» خديجه(س) ماجرا را به عمو زاده‏اش «ورقة بن نوفل» كه از دانايان عرب و از مسيحيان و سرشناس بود بازگو كرد، و گفتار پيامبر(ص) را براي او بيان نمود، ورقة گفت: قُدُّوسٌ قُدُّوسٌ، وَالَّذي نَفْسُ وَرَقَةٍ بِيَدِهِ لَئِنْ كُنْتِ صَدَقتِيني يا خَدِيجَةُ، لَقَدْ جائَهُ النّامُوسُ الاَكْبَرُ...؛ خداوند پاك و منزّه است، سوگند به كسي كه جان ورقه در دست او است، اگر مرا اي خديجه، تصديق مي‏كني، ناموس اكبر (فرشته بزرگ وحي) بر او نازل مي‏شود، كه بر موسي(ع) نازل مي‏شد، او پيامبر اين امّت است، به او بگو ثابت و استوار باش.»

خديجه(س) به خانه بازگشت و گفتار ورقه را به رسول خدا(ص) ابلاغ نمود.17

نگاهي به انگيزه‏ها و اهداف بعثت

با بررسي آيات قرآن و روايات پيامبر(ص) و امامان(ع) به دست مي‏آيد كه انگيزه بعثت و اهداف آن در دو پايه خلاصه مي‏شود: 1ـ نفي معبودهاي باطل و عوامل سقوط. 2ـ پيمودن راههاي تكامل در ابعاد گوناگون كه اساس آن اعتقاد به يكتايي و بي‏همتايي خداست.

ولي در پرتو تجزيه و تحليل آيات و روايات، مي‏توان به ده انگيزه و هدف از اهداف و انگيزه‏هاي بعثت اشاره كرد كه عبارتند از:

1ـ اتمام حجّت، چنان كه در آيه 165 سوره نساء مي‏خوانيم: «رُسُلاً مُبَشِّرينَ وَ مُنْذِرينَ لِئَلاّ يَكُونَ لِلنّاسِ عَلَي اللّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ؛ پيامبراني كه بشارت دهنده و بيم دهنده بودند، تا بعد از اين پيامبران، حجّتي براي مردم بر خدا باقي نماند (و بر همه اتمام حجّت شود).»

2ـ رفع اختلاف، چنان كه در آيه 213 سوره بقره مي‏خوانيم: «كانَ النّاسُ اُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِيينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرينَ وَ اَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النّاسِ فيَما اخْتَلَفُوا فِيهِ؛ مردم در آغاز يك دسته بودند و تضادي در ميانشان وجود نداشت، به تدريج جوامع و طبقات پديد آمد، و اختلافات و تضادهايي در ميان آن‏ها رخ داد در اين حال خداوند پيامبران را برانگيخت، تا مردم را بشارت و بيم دهند، و كتاب آسماني كه به سوي خود دعوت مي‏كرد، با آنها نازل نمود، تا در ميان مردم در آن‏چه اختلاف داشتند، داوري كند.»

3ـ قيام به عدالت، چنان كه در آيه 25 حديد مي‏خوانيم: «لَقَدْ اَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ اَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَالْمِيزانَ لِيَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ؛ ما رسولان خود را با دلايل روشن فرستاديم، و با آنها كتاب (آسماني) و ميزان (شناسايي حق از باطل و قوانين عادلانه) نازل كرديم، تا مردم قيام به عدالت كنند.»

4ـ آزادي و آزادگي، و رهايي از امور بيهوده و خرافات، چنان‏كه در آيه 157 سوره اعراف مي‏خوانيم: «اَلَّذِين يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ... وَ يَضَعُ عَنْهُمْ اِصْرَهُمْ وَ الاَغْلالَ الَّتي كانَتْ عَلَيْهِمْ؛ كساني كه از فرستاده خدا پيامبر(ص) پيروي مي‏كنند... پيامبري كه بارهاي سنگين و زنجيرهايي را كه بر آنها بود (از دوش و گردنشان، برمي‏دارد.» منظور از زنجير در اين‏جا عبارت است از: زنجير جهل و ناداني، بت‏پرستي و خرافات، انواع تبعيضات و بي‏عدالتي‏ها، قوانين نادرست، و اسارت و استبداد در چنگال طاغوت‏ها است.

5ـ هدايت، امر به معروف و نهي از منكر و رهايي از ظلمت‏ها و كشيدن انسان‏ها به سوي نور، چنان‏كه در آيه 1 و 5 ابراهيم، و 16 مائده و 175 اعراف آمده، از جمله در آيه يك سوره ابراهيم مي‏خوانيم: «الـر * كِتابٌ اَنْزَلْناهُ اِلَيْكَ لِتُخْرجَ النّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ اِلَي النُّورِ؛ اين كتابي است كه بر تو اي پيامبر نازل كرديم، تا مردم را از تاريكي‏هاي (شرك و ظلم و جهل) به سوي روشنايي (ايمان، عدل و آگاهي) به فرمان پروردگارشان درآوري.»

6ـ آموزش كتاب و حكمت، چنان كه در آيه 2 سوره جمعه مي‏خوانيم: «هُوَ الَّذي بَعَثَ فِي الاُمِيّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ؛ خداوند كسي است كه در ميان جمعيّت درس نخوانده، رسولي از خودشان برانگيخت كه آياتش را بر آنها مي‏خواند، و آنها را تزكيه مي‏كند، و به آنان كتاب (قرآن) و حكمت مي‏آموزد.»

7ـ تهذيب و پاك‏سازي، چنان كه در آيه 2 جمعه (آيه قبل) همين مطلب ذكر شده است.

8ـ آزادي انسان‏ها از زير يوغ طاغوت‏ها و استكبار، چنان‏كه در آيه36 نحل مي‏خوانيم: «وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ اُمَّةٍ رَسُولاً اَنِ اعْبُدُواللّهَ وَاجْتَنِبُوا الطّاغُوتَ؛ ما در هر امّتي رسولي برانگيختيم كه خداي يكتا را بپرستيد و از طاغوت اجتناب كنيد.»

9ـ تقويت و ارتقاء تفكّر و انديشه صحيح و والا، چنان كه امام كاظم(ع) فرمود: «مابَعَثَ اللّهُ اَنْبِيائَهُ وَ رُسُلَهُ اِلي عِبادِهِ اِلاّ لِيَعْقِلُوا عَنِ اللّهِ... وَاَكْمَلُهُمْ عَقْلاً اَرْفَعُهُمْ دَرَجَةً فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ؛ خداوند پيامبران و رسولان را به سوي بندگانش مبعوث نكرد، مگر اين كه از جانب خدا تعقّل كنند و بينديشند و از اين سو، بر معلومات و ارتقاء فكري خود بيفزايند.»18

10ـ تكميل و ارتقاء ارزش‏هاي اخلاقي، چنان كه رسول اكرم(ص) فرمود: «اِنَّما بُعِثْتُ لاُتَمِّمَ مَكارِمَ الاَخْلاقِ؛ همانا به پيامبري برانگيخته شده‏ام تا ارزش‏هاي اخلاقي را به كمال برسانم.»19

و در سخن ديگر فرمود: «اِنَّما بُعِثْتُ لاُتَمِّمَ حُسْنَ الاَخْلاقِ؛ همانا مبعوث شده‏ام تا نيكي اخلاق را به درجه عالي و كمال برسانم.»20

اميد كه در پرتو بعثت از تمام فرهنگ‏هاي بيگانه، رهايي يابيم و جسم و جان خود را با تعاليم انبيا ـ خصوصا پيامبر بزرگ اسلام ـ شست و شو دهيم.

منبع : سبطین / محمّد محمّدي اشتهاردي

گرد آوری: گروه دین و اندیشه سایت تبیان زنجان
http://www.tebyan-zn.ir/Religion_Thoughts.html

پی نوشت:

1 و 2 و 3 ) نهج البلاغه خطبه 89 و 26.

4 ) سيد محسن امين، ابوذر الغفاري، ص9.

5 ) جعفر سبحاني، فروغ ابديّت، ج1، ص35 ـ 41 (به‏طور اقتباس)

6 و 7 و 8 ) اقتباس از آيه 8 تكوير، و 58 نحل، و 151 انعام و 31 اسراء.

9 ) علامه شوشتري، قاموس الرّجال، ج5، ص127.

10 ) گوستاولبون، تمدّن اسلام و عرب، ترجمه سيد هاشم حسيني، ص503.

11 ) محمّد بن جرير طبري، تاريخ طبري، ج2، ص253.

12 و 13 ) بقره (2) آيه 256؛ لقمان (31) آيه22.

14 ) ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، ج13، ص208؛ علامه مجلسي، بحارالانوار، ج17، ص309.

15 ) ابومحمد، عبدالملك بن هشام، سيره ابن هشام، ج1،ص253.

16 ) فخر رازي، التفسير الكبير، ج30، ص189 (يكي از روايات).

17 ) سيره ابن هشام، ج1، ص254.

18 ) شيخ محمد بن يعقوب كليني، اصول كافي، ج1، ص16.

19 و 20 ) كنز العمّال، حديث 5217 و 5218.

در ادامه مطالبی که در دو هفته گذشته در مورد بلاگفا نوشتم. بد نیست اشاره ای هم به جنجال حقوقی بلاگفا داشته باشم. احتمالا به خاطر دارید که یک سال و نیم پیش برخی مدعی واگذاری بلاگفا شدند که البته تکذیب شد و از مدعیان نیز دعوت کردم به جای جنجال  ادعای خود را از طریق حقوقی پیگیری کنند. متاسفانه این روند از راه درست خود پیش نرفت و با حمایت یکی از رقبای سایت ادعاهایی علیه من در برخی رسانه ها مطرح شد و حتی در یک صفحه  کامل از روزنامه اعتماد ملی مطلبی علیه من و سایت نوشته شد که در آن تهمت کلاه برداری نیز به من زده شد و یا در خبرگذاری ایلنا شاکیان مدعی شدند که ظرف دو هفته سایت را فیلتر میکنند! . من علاقه ای به درگیری در این موضوع نداشتم و مدتی بعد هم در پستی که در همین وبلاگ داشتم اشاره کردم که زمان بهترین روشنگر است و اجازه دهید تا زمان همه چیز را مشخص کند. حال پس از مدتها بد نیست نگاهی به حکم موجه نبودن ادعاها و تهمت های که به قصد لطمه به اعتبار من و سایت زده شد داشته باشیم تصویری که مشاهده می کنید حکم نهایی و پس از تجدید نظری است که بر رد تهمتها و درستی گفته های من تاکید میکند (تصویر بزرگتر لینک شده است). به زبان ساده شکایتی که از طرف وکیل شاکیان (احتمالا جهت دستاویزی برای ادعاهای آتی) صورت گرفته است توسط دادگاه رد و قرار منع تعقیب حقوقی من صادر شده است و نهایتا این حکم با اعتراض وکیل شاکیان به دادگاه تجدید نظر رفته است که دادگاه تجدید نظر نیز با بی دلیل بودن اعتراض شاکی حکم دادگاه قبلی را تائید و حکم قطعی را صادر کرده است و این  بدین معنا است که اتهام وارد شده توسط شاکیان قابل قبول نبوده و نیازی به پیگرد حقوقی من نیست. این حکم از لحاظ دیگری نیز اهمیت دارد چرا که سندی حقوقی و محکم برای اعاده حیثیت توسط من است و مطمئنا پیگیری حقوقی آن عقوبت سختی برای مدعیان خواهد داشت.البته نکات جالبی در پرونده دیده می شود برای نمونه وکیلی که نام آن در سند ذکر شده است بصورت غیر مستقیم وکیل شاکیان بوده و در واقع وکالت از طرف فرد دیگری واگذار شده است که اتفاقا فرد مذکور کارمند و همکار نزدیک مدیر یکی از سرویسهای وبلاگ فارسی است.(تصاویر و مستندات لازم جهت اثبات این قضیه وجود دارد). این مسئله با توجه حمایتها و شانتاژهای رسانه ای  و سوء استفاده از این موضوع توسط مدیر سرویس وبلاگ فوق قابل درک است.
حال سوال اینجاست که براستی چه برخوردی شایسته  کسانی است که با اعتبار من و یک مجموعه بازی کردند؟  چرا بایستی رسانه هایی (مانند خبرگزاری موج، ایلنا و یا روزنامه اعتماد ملی) بازیچه رقابتهای ناسالم علیه یک مجموعه شوند و بدون ادله محکم و حتی عدم مراجعه و کسب اطلاعات از من به نوعی در تخریب شخصیت و اعتبار من همراه شوند؟ براستی تاوان آن تهمتها و دروغ پردازیها و همه آن ناراحتی های من چیست؟

ناصر كاتوزیان كیست؟

دوران تحصیلی:متولد: ۱۳۱۰. تهران «ناصر كاتوزیان» دركوچه در دار درخیابان رى به دنیا آمده است.خاندان كاتوزیان ازخانواده هاى  كهن تهران است. نام خانوادگى اصلى آنها تهرانى بوده است كه درزمان رضاشاه وقتى مجبور به دریافت شناسنامه مى شوند به دلیل علاقه به زبان اصیل پارسى، لغت «كاتوزیان» را از شاهنامه براى نام خانوادگى خویش اقتباس مى كنند و كاتوزیان به معناى پارسایان است."كاتوزیان گروهى بودند كه تقریباً روحانیون دربار ساسانى را تشكیل مى دادند و درواقع طبقه باسواد زمانه خود بودند و از نفوذ فراوانى برخوردار بودند و چون خانواده ما خانواده اى روحانى بود. حتى عموى من قبلاً روحانى بود و بعدها به اجبار دربار عمامه ازسر برمى گیرند "دوران ابتدایى اش را در دبستان اقبال دوران دبیرستان را در دبیرستان علمیه طى مى كند . دكتر كاتوزیان با كلاس پنجم نظام قدیم رشته ادبی را دنبال و در همان رشته ادبى در ایران شاگرد اول مى شود و موفق به دریافت مدال درجه ۲علمى براى اولین بار در ایران مى شود. همین دریافت مدال مشوق او مى شود براى ادامه تحصیل و او با انتخاب رشته حقوق تحصیلات خود را در دانشگاه ادامه مى دهد و در این رشته موفق به كسب مدال درجه یك علمى این رشته مى شود. با فوت پدر در سال دوم دانشگاه ضربه بزرگى به دكتر كاتوزیان وارد مى شود و این ضربه باعث مى شود تا او از رفتن به وزارت امورخارجه پشیمان شود و رشته قضا را انتخاب كند.  پس از اتمام لیسانس حقوق از سال ۱۳۳۴ تا ۱۳۴۵ در دادگسترى روزگار مى گذراند تا جایى كه حتى به ریاست دادگاه اراك و مستشار دادگاه استان و معاون ادارى و حقوقى هم مى رسد، اما داشتن روحیه تحقیق و پژوهش از یك طرف و عشق و علاقه او به تدریس و همچنین مخالف خوانى هایش با دستگاه پهلوی از طرف دیگر سبب شد تا كنج خلوت تحقیق و تفحص را به دنیاى پراضطراب و جنجال دادگسترى ترجیح دهد و به دنیاى علم و آرامش نقل مكان كند.
او در رشته حقوق در مقاطع مختلف تا دكترا همواره با عنوان شاگرد اولى فارغ التحصیل مى شود و رساله اش را در سال ۱۳۳۹ باعنوان «وصیت» به پایان مى رساند . پس از اتمام دوران دانشكده حقوق در مقطع لیسانس از سال ۱۳۳۴ تا ۱۳۴۵ در دادگسترى روزگار مى گذراند و مشاغل مختلفى را تجربه مى كرد تا جایى كه حتى به ریاست دادگاه اراك و مستشار دادگاه استان و معاون ادارى و حقوقى هم مى رسد، اما داشتن روحیه تحقیق و پژوهش از یك طرف و عشق و علاقه او به تدریس و همچنین مخالف خوانى هایش با دستگاه حاكم از طرف دیگر سبب شد تا كنج خلوت تحقیق و تفحص را به دنیاى پراضطراب و جنجال دادگسترى ترجیح دهد و به دنیاى علم و آرامش نقل مكان كند.

 سفرعلمی به خارج کشور:

او به دفعات متعدد به كشورهاى فرانسه و انگلیس و آمریكا سفر مى كندو در آنجا غور و تفحص علمی بسیار مى كند. با این حال علاقه وافر او به فقه باعث مى شود تا مطالعات فراوانى را  در این زمینه داشته باشد. همین امر باعث مى شود تا زبان عربى را به همان اندازه بداند كه در زبان فرانسوى و انگلیسى متبحر شده بود.در سال ۱۳۳۲ اولین مقاله استاد در مجله كانون وكلاى آن زمان به چاپ مى رسد و سلسله مقالاتش در این باره ادامه پیدا مى كند تا اولین كتاب او تحت عنوان<<وصیت >>همزمان با اتمام دوره دكترى به چاپ برسد. دكتر ناصركاتوزیان اولین دانشجوى ایرانى است كه موفق به اخذ مدرك دكتراى حقوق در ایران و دانشگاه تهران شده است. او در سال ۱۳۳۳ در سن ۲۳سالگى ازدواج مى كند كه حاصل آن دو فرزند پسر است كه یكى از آنها دكتراى روانشناسى بالینى دارد و در حال حاضر مقیم آمریكا است و دیگرى مهندس الكترونیك است و در همان دیار زندگى مى كند.

آثارتالیفی وکتابهای ایشان:

دكتر ناصر كاتوزیان ۴۳ جلد اثر تألیفى و تحقیقى دارد كه برخى از آنها به ۹۰۰صفحه مى رسد مهمترین آنها عبارتند از:

1 ـ عدالت قضایى (۲جلد) كه مجموعه آرایى است كه او در دوران قضاوتش جمع آورى كرده.

۲ ـ گامى بسوى عدالت (۲جلد) توصیفى از زندگى خود استاد است كه تمام زندگى اش را گامى به سوى عدالت مى داند. این ۲كتاب شامل بیش از ۴۰مقاله اى است كه او در مورد حقوق اساسى نوشته است.

۳ ـ مقدمه علم حقوق كه هنوز در دانشگاههاى مختلف تدریس مى شود و بیش از چهل بار تجدید چاپ شده است.

 ۴ ـ فلسفه حقوق (۳جلد) گل سرسبد كتابهاى دكتر كاتوزیان. او این ۳جلد كتاب را بیش از همه آثارش دوست دارد.

 ۵ ـ حقوق مدنى: دكتر كاتوزیان بیش از ۲۰جلد كتاب درباب موارد مختلف حقوق مدنى از جمله خانواده، تعهدات، قراردادها، مسؤولیت هاى مدنى، ارث و وصیت و… نوشته است.

6 ـ نظریه عمومى حقوق ۷ ـ كلیات حقوق ۸ ـ آزادى اندیشه و بیان: دكتر كاتوزیان این كتاب را به سفارش سازمان ملل متحد در مورد آزادى اندیشه و بیان در ایرانانجام داده  است. درتدوین اولین قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران نیز نفش داشته  است.

توصیه های دکتر کاتوزیان:

 ۱-جمله اى كوتاه، پرمغز و ماندنى. حكایت آینه و جوان و پیر و خشت خام.

 «به جوانها مى گویم اگر از چیزى عصبانى هستید مراقب باشید، میراث گرانبهاى چندین و چندساله پدرانتان  را از روى عصبانیت به زمین نزنید...» که منظور فقه وحقوق اسلامی است.و این تمام پختگى و حوصله پیرمردى سفیدموى و مرتب را نشان مى دهد كه شمرده شمرده سخن مى گوید و هیچ عجله اى براى گفتن ندارد. دكتر ناصر كاتوزیان حالا درآستانه ۷۳سالگى است. با آنكه جدى است اما مهربانى و شفقت در چشمانش موج مى زند. متین، صبور، مؤدب و خوش سخن و البته آراسته. 

  آیا او به آرزویش رسیده؟ در جواب این پاسخ چیزى جز لبخند از دكتر ناصر كاتوزیان نخواهید شنید. او رسیدن به آرزو را به مثابه توقف مى داند. مى گوید «وقتى میكل آنژ مجسمه «پتیا» را ساخت و در كلیسا خیلى مورد توجه قرار گرفت، خودش گریه مى كرد. وقتى از او پرسیدن چرا گریه مى كنى؟ گفت: براى اینكه این پایان كار من است. چون از این كار خوشم آمده.» و این گفته كاتوزیان نشان دهنده تلاش او براى نگه داشتن روحیه نارضایتى از خود و طلبگى است.

 ۲-بزرگترین معضل نظام حقوقى ما چیست؟ خیلى از حقوقدانها كارایى خود را از دست داده اند؟ دكتر كاتوزیان فراموش شدن جامعه از سوى حقوقدانان را عامل عمده نقصان مى داند و مى گوید «آنها فكر مى كنند همه چیز در قانون باید گفته شود و منبعث از قانون است، درحالى كه حقوق غیر از قانون است. قانون بخشى از حقوق رسمى است كه توسط قوه مقننه و مجریه وضع مى شود، ولى این اندیشه ها هستند و جامعه و سازمانهاى اجتماعى كه حقوق را مى سازد و زمینه هاى اصلى اش را فراهم مى كند.»

۳- دلیل عقب ماندگى ما از كاروان تمدن : دكتر كاتوزیان دو دلیل را علت عقب ماندگى ما از كاروان تمدن و چسبندگى بیش از اندازه مان به قانون مى داند.

 اول) عجز از شناخت معنای واقعی فقه: حقوق ما نتوانسته است معناى واقعى فقه را بشناسد و همین ضعف عمده به قوانین ما سرایت كرده است و فكر مى كنیم همه چیز باید در قانون باشد و همه چیز را قانون به ما بگوید. در واقع ما فراموش كرده ایم كه عرف و عادت و هنجارهاى اجتماعى و نیازهاى آن نیاز مبرم به مراجعه ما به قوانین فقهى و بررسى دوباره آنها دارد. ضمن آنكه این عوامل خود نیازهایى را به وجود مى آورد كه این نیازها موجب به وجود آمدن قواعدى مى شود كه حتى دولتها را مجبور به وضع قانونى آنها مى كند. او در این باره مى گوید «درست است كه دولتها مقتدر هستند.اما این اقتدار كاملاً ظاهریست و دولت از اطراف تحت فشارهاى متعدد اجتماعى است كه بخش عمده اى از آنها منبعث از نیازهاى اقتصادى و حتى سنتها واخلاق و مذهب است و این ها در واقع در حال مبارزه با یكدیگرند. قانونى كه وضع مى شود نتیجه پیروزى یكى از این فشارها بر سایر نیروها است. ما فراموش كرده ایم كه قوه قضاییه مى تواند در قلمرو قوانین و تفسیر آنها خود كارگزار باشد.» در واقع از نظر دكتر كاتوزیان دلیل اول عقب ماندگى نظام حقوقى ما از نیازهاى امروز سنت گرایى شدید است كه در ما وجود دارد و اجازه خلاقیت و تصمیم گیرى نمى دهد.

دوم )تقلید کورکورانه ازغرب و عقب ماندگى: «ما از نظر نظام ادارى و حقوقى خیلى تحت تأثیر نظام حقوقى فرانسه قرار گرفتیم. آنها براى حقوق مدنى بعد از ناپلئون همین ارزش و تقدس را قائل بودند ولى حالا این طور نیست و آنها از این حیث خود را نو و مدرن كرده اند و ما همچنان و همان سر كلاه آى با كلاه مانده ایم.» او معتقد است «حقوقدانان حتماً باید با این شیوه هاى كهنه و منسوخ مبارزه كنند و نداى عدالت و نداى وجدان و آن عرفان حقوقى را كه به هركسى كه حقوقدان هم نیست اما وقتى یك قضیه حقوقى پیش او مطرح مى شود مى تواند تشخیص دهد كه عدالت كدام طرف است را بیشتر مد نظر قرار دهند و به آن توجه بیشترى بكنند.

فلسفه وهدف علم حقوق چیست؟

دكتر كاتوزیان مى گوید: «هدف حقوق و تمام زیر و بم آن اجراى كامل عدالت و مصونیت جامعه از ظلم و بى عدالتى است.» او علت اصلى ماجراى مشروطیت را هم در همین نكته مى بیند و مى گوید : «عموى من یكى از سران اصلى مشروطیت بود و از او یادداشتهاى متعددى به دست من رسیده كه آن را در كتابى تحت عنوان «برداشتهایى راجع به تاریخ مشروطیت» به چاپ رسانده ام. در آنجا در مقدمه اش نوشته ام كه انقلاب مشروطیت در واقع قیامى براى دموكراسى خواهى نبوده است بلكه حكومت عادل مى خواسته اند و عدالتخانه.» او علت اصلی  قیام مشروطیت را آراى متضاد قضات آن  و فساد شدیدى كه در دستگاه قضاى آن دوران رخنه كرده بود مى داند.

آزادی اندیشه علمی : دكتر كاتوزیان در باره آزادى مى گوید:«آدمى اگر نتواند آنگونه كه مى اندیشد افكارش را بیان بكند و اصلاً جرأت بیان فكرش را نداشته باشد  در بحث آزادى و عدالت همچنان در خم اول این وادى باقى خواهیم ماند و این حاصل نمى شود مگر زمانى كه هر كس هر آنچه مى اندیشد را بیان كند و برخورد اندیشه ها براثر همین اصل پیش پا افتاده میسر گردد. او مى گوید: «در همین حقوق موانع فراوانى براى آزاد اندیشى وجود دارد و تا این موانع از سر راهش برداشته نشود پاى نظام حقوقى ما همچنان مى لنگد.

حق= امتیاز،توانایی،اقتدار،سلطه حق امتیازی است که قانون هر کشور به افراد جامعه اعطا می کند تا بهتر زندگی کنند. ویژگی : 1- اعطاکننده حق=قانون 2- حمایت کننده حق =قانون  3- تضمین کننده اجرای حق=قانون(ضمانت اجرای قانونی) حق مالکیت مهمترین اصل است. حق مقابل تکلیف قرارداد مانند حق زوجیت،ابوت،نبوت قانون= در لغت یعنی خط کش قانون نظم میدهد،قانون تنظیم کننده روابط ها وبایدها ونبایدها است. قواعدهاومقرراتش باعث نظم می شود.وقتی در قانون می گویند هنجار و ناهنجار و یعنی بین آنها مرز می گذارد. قانون مشتمل بر قواعدی است که بایدها ونبایدها ، هنجارها و ناهنجارها را در جامعه برای ما مشخص می کند. حقوق=امتیازها،اقتدارها،توانایی ها،جمع حق. معنی1: از معانی حقوق دستمزد است. معنی2: تنظیم کننده روابط اجتماعی برای زندگی بهتر است. معنی3: حقوق یک علم است یک دانش است.       قانون:در معنای وسیع به موجب یک تقسیم بندی قانون عام وخاص می شود. (هر درختی ،گیاه است اما هر گیاهی ،درخت نیست).           روابط باعث تقسیم بندی می شود(حقوق عمومی و خصوصی) تقسیم بندی حقوق به صورت کلی: حقوق عمومی وخصوصی: حقوق عمومی(اشخاص ،مردم) ----------->دولت(به مفهوم عام) حقوق خصوصی(اشخاص ،مردم) ----------->(اشخاص ،مردم) حقوق داخلی(ملی)،حقوق خارجی(بین المللی) دولت به مفهوم عام=کل قوای حکومت(مقننه برای وضع قانون،قضاییه و مجریه برای اجرای قانون) دولت به معنای خاص=قوه مجریه درمعنای کلی یک تقسیم بندی داریم به نام،قانون به معنای عام و خاص قانون به معنای عام سه شاخه می شود:  1-قانون اساسی(خاص)2-قانون عادی مصوبات مجلس شورای اسلامی(خاص) 3-آیین نامه مثل:مصوبات هیئت وزیران(عام)   به سلسله مراتب باید توجه کرد از بالا به پایین لازم است از بالایی تبعیت کنند. قانون اساسی: معتبرترین ومهمترین واساسی ترین سند حقوقی هر کشور است. مرجع تصویب بازنگری قانون اساسی با قوانین دیگر متفاوت است. در قانون اساسی کلیات را گفته شده و جزییات را نمی گویند. مجلس دو بخش دارد: 1-  شورای اسلامی که  تصویب می کند 2- شورای نگهبان که نظارت و کنترل می کند. بازنگری از طریق : 1-  نمایندگی در مجلس 2- همه پرسی    شورایی به نام شورای موسس تشکیل می شود که برای تدوین قانون اساسی است. تایید نهایی ازطریق برگزاری رفراندوم صورت می گیرد. بازنگری قانون اساسی در زمان ضرورت صورت می گیرد که تشخیص این ضرورت با رهبری است و برای اجرای این قوانین یک سری قوانین خاص می خواهیم(قانون مدنی وتجارت و...) که ریشه ی همه اینها قانون اساسی است. قوانین عادی قوانین عادی در مجلس شورای اسلامی تصویب می شوند قبلا دو مجلس بود یکی نظارت می کرد ودیگری قوانین تصویب می کرد ولی الان یک مجلس با دو بخش داریم: بخش اول-تصویب قوانین در شورای اسلامی ، بخش دوم-شورای نگهبان شورای نگهبان فقط  نظر می دهد وکنترل می کند ولی شورای اسلامی تصویب می کند.مرجع سومی هست که اگر اختلافی بین این دو پیش آید،مجمع تشخیص مصلحت نظام داوری را بر عهده دارد. آیین نامه : دستورالعمل است. آیین نامه اجرایی:آیین نامه ای است که نحوه اعمال و اجرای  قانون خاصی را بیان میکند.  قوانین دو دسته اند، شکلی وماهوی:  قوانین ماهوی:راجع به ماهیت وطبیعت و مفاهیم حق بحث می کند یعنی اینکه در قوانین ماهوی اقسام ،شرایط ایجاد و یا در بحث کیفری هر عمل ارتکابی مجرمانه نیست و یا جرم چیست،مجازات آن چیست،یا عناصر قانونی و معنوی و مادی جرم چیست.بحث می کند. ولی قوانین شکلی برای رسیدگی که کجا بردم و یا کی صالح است،طریقه رسیدگی ،نحوه رسیدگی مراجع صالح بر رسیدگی که به فراخور مدنی بودن موضوع دعوا و یا کیفری بودن موضوع دعوا تقسیم می شود را در بر می گیرد. حقوق تجارت:شعبه ای از حقوق خصوصی است که بر روابط و معاملات بین تجار وبنگاه های تجاری با استفاده از قوانین تجاری حاکم است،ابزارش قانون است. به عبارت بهتر حقوق تجارت مجموع قواعد و مقررات و اصولی است که بر روابط حقوقی و معاملات بین تجار و اموری تجاری را تعریف و تنظیم می نماید و برآنها حاکم است. حقوق تجارت قوانین عادی است و در رابطه با ماهیت بحث می کند.اعمال تجاری را تعریف می کند.قاعدتا یک قانون ماهیتی است. در روابط و معاملات تجار صحبت می کند. نکته:لفظ تجارت در علم حقوق،مفهوم گسترده ای از این لفظ در علم اقتصاد دارد زیرا در علم حقوق هم شامل اعمالی می شود که از نظر علم اقتصاد جنبه ی تجاری دارد(مثل خرید و فروش کالای تولید شده) شامل اعمالی می شود که جنبه ی تولید دارد(صنعت) و هم شامل اعمال خدماتی می شود. منابع حقوق تجارت دو دسته اند: 1-منابع رسمی 2-منابع خصوصی   منابع رسمی شامل دوسته است: 1-منشاء قانونگذاری:متون قانونی وآیین نامه ها (قانون اساسی-قوانین عادی-مصوبات دولت ) 2-منشاء قضایی :رویه قضایی منابع خصوصی شامل دو دسته است: 1-عمل فعالان تجاری  2-عقاید علمای حقوق تجارت جلسه دوم: آزادی در انتخاب شغل قانون تجارت از قوانین عادی محسوب می شود پایه اصل مالکیت،قانون تسلیط است ماده سی قانون مدنی (خیلی مهم است) بیان کننده اصل مالکیت است هر مالکی نسبت به ما یملک خود حق دارد ،مگر اینکه استثناء شده باشد.          قاعده اصلی مالکیت                         قاعده استثناء(قاعده لاضرر) ملک دومعنا دارد: 1-مال منقول 2-مالی که دارای مالک است.در قانون اساسی اشاره شده و اهمیت خاصی دارد. اصل 44 قانون اساسی مهم است. مقرر داشته است هر کس مالک حاصل کسب و کارش است و هیچکس نمی تواند به عنوان مالکیت نسبت به کسب و کارش امکان کسب وکار را از دیگری سلب کند. اصل 46،آزادی تجارت مشروع که با اصول قانون اساسی نباید مغایرت داشته باشد.      قوانین عادی 2دسته است:  1-قوانین ناشی از قوه مقننه که وظیفه ذاتی آن وضع قانون است(مجلس) 2-مصوبات دیگر:شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام.نظارت و تایید وحل کردن اختلاف مابین شورای نگهبان و مجلس شورای اسلامی.صفحه24مهم است قانون مدنی 5خط آخر را بخوانید.در زمان تعارض بین قانون تجارت یا مدنی. حمل ونقل= متصدی حمل ونقل ومسئولیت او نکته:در قانون مدنی و قانون تجارت در خصوص مسئولیت متصدی حمل ونقل تعارض وجود دارد قانون مدنی دو ماده 513و قانون تجارت در مواد 378و386 خود به بیان این مسئله پرداخته است بطور خلاصه در قانون مدنی اصل بر عدم مسئولیت متصدی حمل ونقل است و تابع عقد اجاره اشیاء،اجاره اشخاص،اجاره حیوانات است. اجاره اشخاص دو دسته است: 1-اجاره خدمه کارگر 2- اجاره متصدی حمل و نقل اما در قانون تجارت اصل بر مسئولیت متصدی حمل و نقل است.قرارداد حمل ونقل تابع مقررات یا قانون عقدوکالت است. نکته:تقصیز اعم است از تعدی (تجاوز)و تفریط(کمتر از حدمتعارف) حدمتعارف(بیشتر تعدی است و کمتر تفریط است) هر کس  بیشتر یا کمتر از حد متعارف عمل کند تقصیر گفته می شودومقصر است. اگر برای مالی اتفاقی بیفتد اصل بر این است که باید کسی که فاعل است مسئول است،قانون او را مقصر وضع کرده و اگر می گوید مقصر نیستم باید اثبات کند. عالم ثبوت:نفس الامر هر چیزی یا وجود داشتن عالم اثبات:مایملک به چیزی قاضی تا زمانی که اثبات نشده که تصمیم بگیرد در مرحله ثبوت است وقتی تصمیم گرفت وارد مرحله اثبات می شود. قانون تجارت مواد378و386وقانون مدنی ماده 513را بخوانید. صفحه 26کنوانسیون های قرارداد بین اللملی،صفحه 27مصوبات نگهبان، صفحه 29 مصوبات هیئت وزیران وصفحه30را بخوانید. اگر در مورد مسئله خاصی رای صادر کردند آنقدر شیوع پیدا کرده که به عنوان یک روش پیش گرفته شده است(بین قضات) نظریه مشورتی=اختیاری است در حد مشورت وحدت رویه=آراء وحدت رویه که توسط هیئت عمومی وحدت رویه دیوان عالی کشور صادر می شود آرایی است که در مواردی که بین دو رای مخالف ،متضاد،متعارض صادر می شود و مشخص میکند که کدام یک از اینها صحیح است . نکته مهم در این خصوص آن است که آراء وحدت رویه بر خلاف نظریات مشورتی لازم الاجرا ست یعنی در حکم قانون است و ازبین نمی رود، نسخ نمی شود،لغو نمی شود مگر به حکم قانون. لذا چنانچه پس از صدور ای آراء قضیه ای مشابه قضیه مذکور اتفاق بیفتد قضات محاکم و همه ی افراد لازم است از آن پیروی کنند. رویه قضایی در ایران رویه قضایی خاصی در خصوص حقوق تجارت آنگونه که نیاز است وجود ندارد وتعداد آراء موجود بسیار کم است. اصولا قضات محترم همانگونه که به مسائل مدنی رسیدگی می کنند با همان دید به مسائل تجاری نیز می پردازند در صورتی که لازم است در خصوص مباحث تجاری قضات متخصص این رشته و با عنایت به مباحث تخصصی تجارت و با دیدی تخصصی به رسیدگی و صدور رای بپردازد. جلسه سوم: منابع خصوصی به دو قسمت تقسیم می شود: 1-عمل فعالان تجاری 2-عقاید علمای حقوق تجارت عرف عملی است که افراد در اثر کثرت استعمال و شیوع جا می افتد. عمل فعالان تجاری: اصولا قاعده ای که فعالان تجاری به آن عمل می کنند بدون آنکه قانونی به آن اشاره نماید عرف می گویند.اما گاهی اصطلاح عرف و عادت،عادت و گاه رسم،در این خصوص به کار می رود. حقوقدانان در این خصوص عقاید مختلفی دارند اما به نظر آقای دکتر اسکینی که صحیح می باشد مفاهیم یا عادت یا متعارف همگی یک معنا داشته و به قاعده ای گفته می شود که مردم و تجار بر حسب مورد به آن عمل می کنند. نکته مهم آن است که آن را دارای ضمانت اجرای حقوقی نیز می دانند بدون آنکه موضوع "قانون نوشته یا قانون مدون" باشد. رسم نیز مترادف عرف و عادت است اما به دلیل آنکه در عبارات قانونی استفاده نشده است نیازی به بحث در این خصوص نیست.عرف تجاری مخصوص حقوق تجارت است اما چنانچه در موضوعی عرف تجاری خاص وجود نداشت.عرف عام راجع به معاملات در مورد معاملات تجاری نیز اعمال می شود. ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** * سوال: 1- چگونه می توان عرف را احراز نمود؟ اثبات آن بر عهده مدعی است البته دادگاه نیز باید آن را مسلم بداند که با رجوع به کارشناس مشخص می شود.اما دقت شود دادگاه می تواند طبق قواعدی عام آیین دادرسی مدنی نظر کارشناس را مورد تردید قرار دهد. سوال: 2-آیا عرف در برابر قانون نوشته معتبر است؟ اگر چه عرف نیز مانند قانون نوشته معتبر است اما اگر قانونی باشد که مخالف عرف باشد. کدامیک مرجح (ارجحیت) است؟  قانون امری:حتی نمی توان خلاف آن را تراضی نمود(توافق دو اراده را تراضی گویند) اراده طرفین(عرف و عادت) قانون تکمیلی:قانونی است که می توان بر خلاف آن تراضی کرد ولی در مورد قانون امره نمی شود. قانون تقسیم می شود به قانون امری و آمره یعنی ضرورت دارد و باید اجرا شود ولو با تراضی عقد یا قرارداد=توافق دو یا چند اراده به منظور ایجاد اثر حقوقی (نتیجه) اثر حقوقی بیع = تملیک و مالکیت مبیع منتقل می شود. مراحل تشکیل اراده: اولین بار که وارد ذهن شخص می شود که ماشین بخرم خطور می کند. تا این اراده ابراز و انشاء نشود خریده نشده است دو اراده طرفین می شود توافق در صورت ابراز و اعلام قصد انشاء در نهایت منجر می شود انشا معامله و ایجاد معامله  توافق دو اراده. ماده 10قانون مدنی (اصل آزادی اراده قرارداد ها) اراده اگر خلاف قانون و شرع نباشد لازم الاجرا است. بعد از اراده طرفین باید به عرف مراجعه کرد. نتیجه سوال 2 اگر قانون آمره باشد عرف در برابر آن نمی تواند مقاومت کند اما اگر قانون جنبه آمره نداشته باشد یعنی تکمیلی باشد پس می تواند بر تکمیلی ارجحیت داشته باشد باید عرف در صورت وجود ترجیح داده شود پس در اینجا نیز باید فرض کرد که طرفین آنرا به طور ضمنی و تلویحا پذیرفتند یعنی به طور ضمنی برآن توافق نمودند. سوال3-تکلیف جهل به عرف چیست؟ جهل به عرف هم رفع تکلیف نمی کند مانند جهل به قانون (جهل به حکم رفع تکلیف نمی کند) استثناء دارد بر این اصل: هر گاه طرفین قرارداد در یک شعبه کاری ،تجاری فعالیت کنند باید فرض کرد عرف کاری خود را ،عرف تجاری خود را می شناسد و نسبت به آن آگاهند در غیر اینصورت به سخنی می توان عرف تخصصی یکی از طرفین را به دیگری تحمیل کرد. عقاید علمای حقوق تجارت: دومین شاخه منبع حقوق خصوصی است که دومین منبع حقوق تجارت است میباشد دقت شود عقاید علمای حقوق این نظریات قاعدتا جنبه ارشاد یت دارد یعنی الزام آور نیست،دادگاهها و محاکم اجبار به رعایت آن ندارند این عقاید غیرمستقیم بر حقوق تاثیر دارند در تدوین و تحول حقوق و تفسیر قوانین و مقررات موضوعه و پیشنهاد در اصلاح قوانین به چشم می خورد. اما به نظر می رسد به تدریج به آن سمت می رویم که در غالب آراء داوری در حد قواعد حقوقی باشند.(یعنی داوری خیلی به نفع است در وقت ،هزینه و اطمینان) جلسه چهارم موضوعات حقوق تجارت چهار دسته است: 1- کلیات حقوق تجارت یا جنبه های علمی وحقوق تجارت یا به عبارت بهتر قواعد کلی حاکم بر فعالیت های تجاری است. 2- قواعد راجع به شرکتهای تجاری را بحث می کنیم. 3- اسناد تجاری و قواعد مربوطه است.هر مدرکی ،هربرگه ای که سندیت داشته باشد و از نظر قانونی پذیرفته شودوموضوعش تجاری باشد(مثل فاکتور) و رسمی بودنش ارجحیت داشته باشد را اسناد تجاری گویند. 4- قواعد راجع به ورشکستگی است. مهم خیلی مهم سوال: حقوق تجارت ،حقوق تجار است یا معاملات تجاری؟ پاسخ: به دو نظریه موضوعی و شخصی اشاره می کنیم. که اصولا در برابر یکدیگر قرار دارند ،عده ای معتقدند حقوق تجارت،حقوق معاملات تجاری است که این نظریه ،نظریه موضوعی بودن حقوق تجارت است. 1-در نظریه موضوعی: اساس و مبنای حقوق تجارت در معاملات تجاری استوار است در نتیجه هر شخصی که معاملات تجاری انجام می دهد باید تابع مقررات و اصول حقوق تجارت باشدمانند کشور اسپانیا ،فرانسه،بلژیک،و تاحدودی جمهوری اسلامی ایران 2-نظریه شخصی : نظریه ای است که طرفداران آن معتقدند حقوق تجارت،حقوق تجار است یعنی اشخاص که بنا به عادت تاجر شناخته می شوند،تابع حقوق خصوصی به نام حقوق تجارت هستند. حقوق تجارت طبق این نظریه حقوقی است که برروابط بین تجار حاکم است و بیشتر جنبه ی یک نوع حققو صنفی را دارد و هیچگونه معامله ای و صنف تجاری ندارد مگر آنکه بوسیله تاجر صورت پذیرد.کشورهایی مثل آلمان،تابع این نظریه هستند. حال سوال این است که : در ایران ملاک موضوعی یا شخصی است؟ درایران به تبع فرانسه موضعی دوگانه اتخاذ شده است طبق ماده یک قانون تجارت تابع نظریه موضوعی هستیم این ماده مقرر داشته است تاجر کسی است که به معاملات تجاری می پردازد.اما طبق ماده سه قانون تجارت که مقرر داشته است تقریبا کلیه معاملات تاجر تجاری است. (معاملات تجاری تبعی)تابع نظریه شخصی هستیم اما به نظر اکثریت حقوقدانان حقوق تجارت ما بیشتر به سمت نظریه موضوعی متمایل است. سوال: تاجر کیست؟ماده یک قانون تجارت تاجر کسی که که شغل معمولی خود را معاملات تجارتی قراردهد، منظور از کسی در این ماده هم شخص حقیقی است و هم شخص حقوقی علی رغم اینکه واژه کسی تنها یا ظاهرا شخص حقیقی را می رساند،اما می دانیم که شرکتهای تجاری که از مصادیق بارز اشخاص حقوقی هستند قاعدتا تجاری تلقی می شود پس به طور قطع یا به یقین باید کسی را شخص بدانیم (اعم از حقیقی یا حقوقی) شغل چیست؟ در تعریف شغل نمی توان پاسخ قاطعی داد اینکه باید اوصافی را در آن ضروری بدانیم صحیح است اما این اوصاف قاطع وکامل نیستتند برخی معتقدند شغل به عملیاتی گفته می شود که توسط افراد به صورت مکرر انجام شود اما این کافی نیست به نظر آقای دکتر اسکینی اصولا علاوه برتکرار باید برای امرار معاش باشد یعنی به صرف تکرار نمی توان عملی را شغل تلقی کرد. بحث بعدی معمولی بودن است. به نظر آقای دکتر صفت معمولی که در این ماده آمده است بیهوده است زیرا لفظ شغل به تنهایی کافی بوده و ما را به مقصود می رساند.زیرا شغل مبیّن تکرار عمل است ونیازی به تاکید ندارد. بحث بعدی معاملات تجاری است.مهم مهم مهم امور تجاری چیست؟ منظور از امور تجاری امور احصا شده(نامبرده شده) در ماده 2 ق.ت است. البته در برخی قوانین خاص نیز به این امور اشاره شده است. مثال:تصویب نامه راجع به انبارهای عمومی نکته:دقت شود ضرورت ندارد که حتما هر شخص برای آنکه تاجر تلقی شود صرفا به انجام اعمال تجاری بپردازد باز هم تاجر محسوب می شود. نکته:چنانچه فرد مبادرت به انجام عمل تجاری به صورت پنهانی نماید مثل قاچاق باز هم تفاوتی نمیکند. نکته:حتی اگر شخص بوسیله اشخاص دیگر به ظاهر به نام خود اما به حساب او عمل می کنند،مبادرت به این کار نماید باز آن شخص تاجر محسوب می شود. نکته فوق العاده مهم: 1-بند3ماده 3ق .ت مقرر داشته است: کلیه معاملاتی که اجزا یا خدمه یا شاگرد تاجر برای امور تجارتی ارباب خود انجام می دهد تجاری است. در نتیجه انجام دادن این اعمال برای ارباب یعنی کسی که امر کرده تجاری است نه برای انجام دهنده آن- 2-مدیران شرکتهای تجاری نیز همین وضع را دارند چون معاملات مربوط به شرکت به نام و حساب شخصی حقوقی انجام می شود.مدیران تاجر محسوب نمی شوند.اگر چه خودشان مبادرت به انجام معاملات تجاری شرکت کرده باشند. "مدیرعامل شرکت نماینده قانونی شرکت است". جلسه پنجم: هر چند در بعضی از موارد ممکن است به لحاظ عدم قدرت پرداخت دیون بطور تضامنی به پرداخت دیون شخصی حقوقی محکوم شوند(م 143 لایحه ق. ت 1347مربوط به شرکتهای سهامی عام) -در خصوص تاثیر ثبت نام تاجر در دفتر ثبت تجاری: اگر چه ثبت نام در دفتر ثبت تجاری طبق م 16 ق.ت و آیین نامه مربوط به آن لازم است اما این موضوع در تاجر محسوب شدن شخص تاثیر ندارد.صرفا باید اثبات شود که شخص حقیقتا به اعمال تجاری به صورت حرفه ای می پردازد. در خصوص نکته فوق بسیاری از ابزار مادی که شخص استفاده می کند در برخی موارد می تواند بیانگر تاجر بودن وی باشد. مثال:وجود کارخانه دستگاه های تولیدی استفاده از کارگر و غیره می توانند برای اثبات تاجر بودن شخص بدان و آدرس کمک کنند حتی می توانند ثبت در دفاتر تجاری را اماره تاجربودن شخص در نظر گرفت اما باید توجه داشت که می توان خلاف این اماره را نیز اثبات کرد.(اماره یعنی دلیل) نمونه سوال: احمد در کنار اشتغال به اعمال تجاری در ماده 2ق.ت به فعالیت غیرتجاری در حوزه های هنری ورزشی فرهنگی می پردازد با این فرض که این عمل تجاری را به صورت پنهانی انجام داده است حال استدلال نمایید، احمد تاجر است یا خیر؟ بند3ماده3قانون تجارت مقرر د اشته است کلیه معاملاتی که اجزا یا خدمه یا شاگرد تاجر برای امور تجارت ارباب خود مینمایند تجاری است با توجه به این ماده در فرضی که علی به عنوان مدیرعامل یک شرکت تجاری (شخص حقوقی)مبادرت به انجام معامله ای از موارد احصا شده (نامبرده شده) در ماده2ق.ت می نماید،بطورمثال مواد اولیه برای کارخانه شرکت تولیدی از حسن که عمده فروش این مواد است می خرد حال استدلال نمایید ،آیا تاجر محسوب می شود یا خیر؟ چنانچه علی همین معامله را همان شخص و همان موضوع جهت تهیه مواد اولیه  کارگاه خودش انجام دهد وضعیت چگونه است،آیا تاجر است یا خیر استدلال کنید؟ روش  حل مسائل حقوقی: اول فرض های مختلف را مشخص کنید. دوم نکات را بیرون بکشید سوم نتیجه گیری کنید. -می خواهیم بدانیم انجام عملیات تجاری به اصالت است یا به نمایندگی و وکالت چگونه است که عملیات تجاری باید اصالتا صورت بگیرد نه به نمایندگی و وکالت تا بتوان شخص انجام دهندآن را تاجر دانست،دقت شود قائم مقام نیز مانند اصیل تاجر محسوب می شود اما نماینده تاجر نیست.   -محل کسب و کارتاجر ملاک تشخیص تاجربودن او نیست،یعنی اگر چه این مورد مهم است مثل ثبت نام تجاری اما فاکتور اصلی  ومنحصر جهت تاجر محسوب نمودن شخص نیست. دو نکته بسیار مهم: نکته:کسبه جز تاجر محسوب می شوند اما از برخی از مقررات قانون تجارت معاف اند. مثال:مکلف به داشتن دفاتر تجاری نیستند،نام آنها ثبت نمی شود و  دادخواست اعصار از آنها پذیرفته می شود. مشاغل:شوفر-گارچی-متصدیان حمل ونقل که درآمد سالیانه آنها از مبلغ مقرر در آیین نامه جدید کمتر است. نکته آخر:در خصوص عضویت در سندیکاها،یعنی کسانی که بر اساس منفعت مشترک معمولا در مورد یک صنف خاص گردهم آمده و مبادرت تبادل اطلاعات گفتمان و غیره می نمایند.مصداق بارز آنها سندیکاهای کارگری هستند.(تعریف سندیکا) در مورد عضویت سندیکاها در کشور ما باید بیان داشت که این فعالیت ها مطلقا تجاری محسوب نمی شوند. اشخاص حقوقی تاجر دو دسته اند: 1- اشخاص حقوقی موضوع حقوق خصوصی 2- اشخاص حقوقی موضوع حقوق عمومی   1-   اشخاص حقوقی موضوع حقوق خصوصی: 1-1-شرکت های تجاری 1-2-تشکیلات غیرتجاری 2-اشخاص حقوقی موضوع حقوق عمومی: 2-1- دولت وتشکیلات و موسسات دولتی  2-2-شرکتهای دولتی شرکتهای تجاری: -شرکتهای تجاری،تاجر محسوب می شوند چه موضوع آنها تجاری باشد(شرکتهای موضوعا تجاری)و چه از لحاظ شکلی (صورت قانونی) و(شرکتهای شکلا تجاری) تجاری محسوب شوند. به احصاء شرکتهای تجاری پرداخته است. -مدل یک تقسیم بندی کلی شرکتهای تجاری: اولی-شرکتهای سرمایه ای:در این شرکتها آنچه مهم است سرمایه است مصادیق این شرکتها عبارتند از :سهامی عام,سهامی خاص،مختلط سهامی و تعاونی. دومی-شرکتهای شخصی یا اشخاص: آنچه مهم است و عامل اصلی تلقی می شود است نه سرمایه مصادیق:شرکتهای تضامنی-نسبی-مختلط غیرسهامی و با مسئولیت محدود. شرکت با مسئولیت محدود: برخی طبق ماده102ق.ت. که اکثریت خاصی را برای نقل وانتقال سهم الشرکه در این شرکت پیش بینی نموده است این شرکت را در زمره شرکتهای اشخاص قلمداد نموده اند. مدل دوم: 1-شرکتها ی سرمایه ای:سهامی عام-سهامی خاص با مسئولیت محدود 2-شرکتهای شخصی یا اشخاص:تضامنی ونسبی 3-شرکتهای مختلط:شرکت مختلط سهامی وشرکت مختلط غیرسهامی 4-شرکت تعاونی -شرکت سهامی عام وخاص:طبق ماده یک لایحه اصلاح قسمتی از قانون تجارت1347-شرکت سهامی شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده است و مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهام آنها است. -تعریف سهم چیست؟قسمتی از سرمایه شرکت است که مشخص کننده میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحبان آن در شرکت سهامی می باشد. -تعریف ورقه سهم؟سند قابل معامله ای است که بیانگر تعداد سهامی است که صاحبان آن در شرکت سهامی داراست. -اقسام سهام: 1-سهام بی نام 2-سهام با نام 3-سهام ممتاز یا ممتازه 4-سهام موسس 5-انتفاعی سهام بی نام:سهامی است که نام دارنده در آن درج نمی شود و به صورت سند در وجه حامل تنظیم می شود،دارنده آن مالک است(مگر خلافش ثابت شود،براحتی قابل نقل وانتقال بوده و انتقال مالکیت باقبض واقباض یا تسلیم وتسلم صورت می گیرد) این نوع سهام دارای معایبی است که عمده ترین آن در صورت سرقت یا مفقود شدن یا خیانت در امانت اثبات مالکیت دشوار است. سهام با نام:سهامی است که نام و مشخصات صاحب سهم در ورقه سهم و در دفتر ثبت سهام شرکت درج می شود و در مواردی صدور این سهام الزامی است. سهام ممتاز:سهامی است که غیر عادی است دارای مزایایی نسبت به سهام دیگریا عادی می باشد،امتیاز مادی است سود بیشتر یا حق رای برای دارنده آن. نکته :اصل در شرکتها سهامی تساوی حقوق سهام داران است مگر در دو مورد. الف-شرکت دچار مشکلات مالی شود و نتواند منابع مالی مورد نیازش را براحتی تامین کند در این صورت ناچار است با تعیین امتیازات بیشتری مبادرت به دعوت از سهام داران جدید نماید. ب-هنگام افزایش سرمایه شرکت که از ذخایر مالی خود به این منظور استفاده می کند و درنتیجه باید حقوق بیشتری برای سهام داران سابق شرکت در نظر بگیرد.    

سلام از اسامی خداست

سلام بر شما

همزمان با ولادت با سعادت امام علی علیه السلام این وبلاگ را ایجاد کردیم.

هدف از ایجاد این وبلاگ ارائه خدمات آنلاین برای دانشجویان رشته حقوق می باشد.

در این وبلاگ سعی بر ارائه جزوات حقوقی که توسط دانشجویان و اساتید این رشته تهیه شده ، بوده است امیدواریم توانسته باشیم در راستای خدمت رسانی به تمامی دانشجویان رشته حقوق قدمی کوچک برداشته باشیم.

با تشکر

Powered By
  BLOGFA.COM